Geela ayuu Maqaalka wax inoogu Tusaalaynayaa.  Geela Xaf iyo Xigba waa laga Maalaa.  Xaftu waa midda Fiid Horaadkii laga Liso ee Martida iyo Carruurtu  inta aanay Seexan la Siiyo.  Kolkii uu Dhawr Saac oo kale Joogo ayaa Haddana loo soo Godli oo Xig laga Maali.  Dad Xigtii iyo Xaftiiba laga Madhiyey oo Qabadin ama Xunbo loo Reebay ayaa Waxaa loo soo Lisi oo Dhay looga Dhigi Xoday iyo Xangeeyo (Xodayga iyo Xangeeyaduba Caano Sun ah ayey Leeyihiin.) Xoortii Yarayd ee Caanihii Geela ka Hadhay ayaa Dusha loo Saari Kolkaa ayaa lagu Odhan Dhan oo Ducee.  Waa Dad la Baabi’iyey”

Lixdankii sidii loo dhidboo, calanka loo dhaabay

Qaar weli dhur-sugayaa jiroon, dhaashi loo marine

Dheeraad intoodii rag cunay oo, ruugga sii dhuraya

Dhaayahaygu qaar bay arkaan, dhabarku muuqdaaye

Dhuunyaalihii lacagtu wuu, dhuudayaa weliye

Masaakiinta kii dhaca haddaan, tiirka loo dhiginnin

Oo ayan xaqiisii dhadhamin, kii u dhimanaayey

Maxaad noogu dhalateen kuwii, hore ma dhaantaane

Maxaadse ugu dhawaaqdeen cadaalad aan, laga dhabaynaynnin?    Waa Tixdii Abwaan C/Qaadir Xirsi ( Yam Yam alla Yaa Raxma )

 

Intaa hadaan kaga baxo Araarrta Maqaalka Haan u Bixiyay ( BULSHO XIGTII IYO XAFTII LAGA MADHIYAY ) Walaalkayoow Waxaanu Halkaan idiin ku soo Gudbinaynaa sida ay Afkaarta iyo Himilada Umadda ku dhaqan Mandaqada ay u kala duwan tahay  oo markaa Qolona ay Hadh iyo Habeyn ugu taagan yihiin ka Mira Dhalinta Xaquuqdooda iyo Difaaca Dadkooga iyo dhulkoogaba, kuwana ay ku sifoobeen Dib-usocod iyo Dareen Doqonimo oo Muruqa iyo Maalkaba loo huro sidii Hamiga iyo Damaca looga Dili lahaa Haldoorka Qoomiyada Gadabursi kuwaasi oo Aqristow Haan u Bixiyay ”Bulsho Bahdilan’‘    hadaba waxaanu qoraalkan ku soo qaadanaynaa ”Sadex Qodob ama Waji oo maanta Umadan ugu Wacan Daranyada iyo Digo-Gubka. waana qoraalo taxane Noqon doona Haduu alle idmo:

 

WAJIGA KOOBAAD:  Qaabkii loo Burburiyay saldanadii Gadabuursi iyo cidii loo Adeegsaday oo sokeeye iyo Shisheeyaba leh waxaanu ka soo Bilaabaynaa Sabankii Ugaas Nuur Ugaas Rooble: waxaa uu ku dhashay gobolka awdal kolkuu sanadku ahaa 1835kii milaadiga. hooyadiina waa Maro Geedi waxaa uuna boqornimada qaaday markay taariiqdu ahayd 1848kii waxaana lagu boqray ceelka ‘Baagi’ waxaa lagu tilmaamaa waa guaag nuure inuu ahaa ninkii ugu faseexad badnaa uguna aftahansanaa boqoradii ka horeeyay, waxaa uu ahaa ruux hadalka miisaama dushana kawada qaybay dhamaan maahmaahyada soomaalida waxaa uu gaadhay heer loo nisbeeyo dhamaan waxii dhagaha dadka ku soo dhaca oo murti iyo maahmaah taasoo la’odhan jidhay ugaas nuur ayaaa sidaa iyo sidaa yidhi, Marar badan ayeey Isqabteen isaga iyo Cilmi Warfaa oo ahaa adeerkii Gabayo badan oo Xifaaltan ahaana waa uu dhexmaray waxaa kamid ahaa gabaygii ( Gorayadu ilmaheeda waxay Dhigtaa Meel Arooriya Shimbirtuna Arooskey Dhistay Ubadka Geysaaye )wuxuuna ahaa ugaas nuur nin aad u ilaasho xeerka uu ka dhaxlay awoowyaashii waxaa kale oo uu ahaa ruux cadaalada ku xeel dheer aan ka weecan’ wax badana oo xeerar ah ayuu ku daray intuu boqornimada  hayay.

Intaa waxaa u dheeraa waxaa uu ahaa Hogaamiyihii ugu horeeyay ee samaysta ciidan u gaadh ah kuwaa soo ay Goorwaliba hareeraha ka taagnaayeen iyagoo Qalabaysan waxaa ka mid ahaa cadaaladiisii in mar laba nin isku qabsadeen Geenya dhalatay kolkaa oo uu nin waliba yidhi geenyadaydii baa dhashay farduhuna waxay ahaayeen kuwa meel wada daaqi jidhay arinkii baa la bixin kariwaayay kadib ugaas nuur ayaa soo jeediyay kolkay dixdu soo rogmato labada geenyo dhinac halageeyo tani dhashana docda kale ha lageeyo kolkaa ta daadka soo jiidha labada geenyo ee utagta ta yar taasi ayaa dhashay geenyada yari ee lagu murmayo’ sidiibaana layeelay oo labadii geenyo midbaa daadkii soo dhex-jibaaxday gaadhayna dhasheedii,aqristoow mudadii ugaas nuur uu boqranaa kolkay taariiqdu ahayd 1876kii,,,,,

 

La Soco Qaybta Labaad….

Ref: Ilbaxnimadii Adal & Sooyaalka Somaaliyeed

W: D: Suxufi Abroone.